De Bewustzijnsfabriek®

Naar andere artikelen

Lef om anders te organiseren
Door: W. Van Dinten

"Het probleem van deze tijd", zegt Van Dinten, "is dat we niet meer evenwichtig omgaan met alle principes van betekenisgeving. We moeten het lef hebben om dat evenwicht weer te herstellen. Dat is totaal iets anders dan het lef dat onze huidige maatschappij kenmerkt: van jezelf uitgaan en anderen laten vallen."
door Jolande Bijl

Wim van Dinten is bijzonder hoogleraar bedrijfskunde aan de Erasmus Universiteit, auteur van een lijvig boek over 'herkennen van betekenis bij organiseren'. In zijn boek 'Met gevoel voor realiteit' relativeert hij de huidige manieren van organiseren: "Met name de westerse wereld wordt gedomineerd door zelfreferentie: iedereen gaat uit van wat hij zelf betekenisvol vindt, we hebben steeds minder oog voor de betekenisgeving van anderen. Die bril bepaalt ook hoe we organiseren. Zo is een samenleving ontstaan die ik niet wil en daar ga ik tegenin."

Van hoofdpagina

Van Dinten: "In deze tijd toon je 'lef' als je durft uit te komen voor wat jij te bieden hebt. Zo langzamerhand is de toestand ontstaan dat ieder mens van zichzelf uitgaat, daarna is er pas ruimte om iets voor een ander te betekenen. We willen samenwerken, maar maken wel van tevoren heldere afspraken over de uitkomst. Want stel je voor dat we ons inspannen en dat het resultaat naar de ander gaat."
Van Dinten heeft de ervaring dat je als adviseur snel buiten staat als je in organisaties het woord 'helpen' laat vallen. "Mensen hebben dan het gevoel dat ze in hun autonomie zijn aangetast. Ze zijn bang om hun zwakte te tonen. Laten zien dat je hulp nodig hebt, is wel het laatste wat je doet als je zelfreferentieel bent. Maar tegelijk ervaren we het als een verlies van kwaliteit van de samenleving dat niemand meer zijn zwakte durft te tonen. We zijn iets kwijt geraakt."


'Eigen ding'
Van Dinten verdiepte zich uitgebreid in betekenisgeving en de gevolgen voor organiseren. Ook managers gaan primair uit van wat ze zelf betekenisvol vinden, door doelen te stellen en opdrachten te geven. In de praktijk leidt dat tot een enorme interventiedruk. "Je ziet dat er in organisaties door alle managers om de haverklap nieuwe doelen worden gesteld. Dit leidt ertoe dat mensen voortdurend onderbroken worden in waar ze mee bezig zijn. Ze moeten zich dus steeds opnieuw op hun werk instellen. Daar worden ze erg moe van", zegt Van Dinten. "De manager heeft er nog een probleem bij. Zelfreferentie heeft inmiddels de vorm van 'iedereen doet zijn eigen ding'. Opdrachten geven of taken stellen wordt door medewerkers ervaren als het ontnemen van ruimte. Die zeggen: bekijk het maar, daar heb ik geen zin in.

Wat dan in de praktijk gebeurt is dat de manager geen leiding geeft, maar alles neerlegt als voorstel of idee. De medewerker ervaart het inmiddels als een recht zelf te bepalen wat hij zal of moet doen. De leider die zijn eigen plannen belangrijk vindt en iets voor elkaar wil krijgen, moet óf heel dominant zijn óf heeft een grote zak met geld nodig om medewerking te kopen."
Doelen stellen, plannen maken en die uitvoeren zijn interventies. Ze scheppen een werkelijkheid waarin je moet blijven interveniëren als je daarmee eenmaal begonnen bent. Van Dinten weet daar een schrijnend voorbeeld van:
"In West-Afrika was grote behoefte aan waterpompen. Een Nederlandse organisatie was bereid om die daar te plaatsen. De kindersterfte liep snel terug omdat er dankzij de waterpomp steeds vers en schoon water was. Binnen enkele jaren nam de bevolking explosief toe. Mensen begonnen het water te gebruiken om te irrigeren, wat niet de bedoeling was. Al gauw was de capaciteit van de pomp te klein geworden en kwam er een nieuwe hulpvraag. Maar nu zei die organisatie: we hebben al genoeg gedaan, ze moeten zelf ook wat doen. Dit is wat goed bedoelde hulp kan aanrichten. Iedere interventie noopt tot een nieuwe, tot je aan het eind van je interventies bent en een groter probleem hebt dan je had. Van dit soort goede bedoelingen word ik niet goed."

Sociale samenhang
Van Dinten pleit voor een andere weg: erkennen dat er in sommige situaties geen 'oplossing' is: "Het feit alleen al dat je over een oplossing spreekt, betekent dat je van jezelf uitgaat, omdat je een toestand wilt die jij wenselijk acht. Je moet accepteren dat tal van ordeningen 'gewoon' ontstaan en niet kunnen worden geconstrueerd, zoals een democratie of veiligheid of sociale samenhang. Wat we in onze tijd meemaken is dat regeringen, Raden van Bestuur en bureaucratieën het standpunt innemen dat ze van alles en nog wat kunnen maken wat niet construeerbaar is. Ze interveniëren met het stellen van regels en doelen."
"In onze tijd en samenleving is de sociale samenhang tussen mensen aangetast en die moet worden hersteld. Er moet weer ruimte komen om dingen te laten ontstaan. Je moet je eigen interne oriëntatie relativeren". Dat mag eenvoudig klinken, het wordt door veel leidinggevenden als heel lastig ervaren. Toch weet Van Dinten dat het kan. "Laat los, geef ruimte en kijk wat er gebeurt. Dan kan een toestand ontstaan die je niet wilt, maar die onontkoombaar is. Het kan het beste zijn wat er op dat moment mogelijk is. Dan kun je wel roepen: ik vind dat geen goede oplossing en er vervolgens overheen gaan met een interventie, maar dan kan blijken dat wat jij wilt erger is dan de kwaal."

Lef
Het is niet zo dat een externe oriëntatie per se tot de volmaakte situatie leidt. Het gaat erom te streven naar een evenwicht. Je moet alle principes van betekenis honoreren en kijken wat passend is bij de situatie. Ook dan zal niet iedereen tevreden zijn. "Het probleem van deze tijd", zegt Van Dinten, "is dat we niet meer evenwichtig omgaan met alle principes van betekenisgeving. We moeten het lef hebben om dat evenwicht weer te herstellen.
Dat is totaal iets anders dan het lef dat onze huidige maatschappij kenmerkt: van jezelf uitgaan en anderen laten vallen."

Ik wil naar het boek toe: Met gevoel voor realiteit.

Link: www.stichting-sezen.nl

Home