Wat is de essentie van veranderen?
Door:drs Peter C.M. Henneveld
Je kent dat vast wel, tijdens een wandeling of lui liggend op de bank komt er plots die ene vraag op…
Ik mocht een dag verzorgen over Verandermanagement voor een groep leidinggevenden en ik kreeg op de terugreis zo’n vraag: ‘Geweldig hoor dat verandervak maar wat is een verandering eigenlijk?’
‘Gek eigenlijk, dat vandaag niemand deze vraag heeft gesteld, we zijn druk bezig met ‘iets’ zonder te weten wat dat ‘iets’ eigenlijk is’!
Alles is aan verandering onderhevig, mensen, dingen. Zelfs een standbeeld verandert, weliswaar langzaam maar het gebeurd. Een rijdende formule 1 auto verandert sneller van plaats dan het standbeeld.
Zou veranderen dan een relatie hebben met ‘in-
Beweging is relatief
De wijze waarop je een beweging ziet hangt af van het standpunt van de waarnemer. Je hebt dus om een verandering waar te nemen een positie van kijken nodig en je zintuigen.
Je zit in een stilstaande trein en kijkt uit het raam. Op het spoor naast je staat
ook een trein, die de andere kant op moet. Dan gaat je trein rijden. Hoewel? Als
je nog eens kijkt, blijk je nog steeds op dezelfde plek te staan. Niet jouw trein,
maar de andere is weggereden. Deze verwarrende ervaring leert je dat je eigenlijk
helemaal niet met zekerheid kunt zeggen of iets beweegt. Beweging is relatief. Je
kunt in feite alleen weten dat twee dingen – in dit geval de treinen -
Positie van kijken
We gaan wel eens op tafels staan tijdens een Masterclass Verandermanagement en vanuit dat nieuwe standpunt zie je ineens hele andere dingen!
Niet iedereen durft dat trouwens, opvoeding en overtuigingen spelen ook hier hun rol.
Je eigen positie van kijken en filtering van je zintuigen zijn altijd een relatief punt van waarnemen. Daarom ziet iedereen zijn eigen werkelijkheid. De wetenschap heeft berekend dat er, via de zintuigen, 400 miljard bits per seconde onze hersenen binnenkomen. Hiervan zijn we er maar 2000 bewust.
Er vind een enorme filtering plaats op basis van opvoeding, ervaringen, normen en waarden etc.
In het TV programma ‘Groeten uit de Rimboe’ is dat goed te zien. Afrikaners kijken verdwaasd in onze supermarkten en vragen zich af waarom we niet de hele dag bezig zijn met eten zoeken.
Bewustwording
Om bewust te zijn van je eigen positie en waarneming moet je een zekere bewustwording ontwikkeld hebben.
Vroeger kwam bij ons een tante op bezoek die de gewoonte om alles te zeggen wat ze dacht. Ze had werkelijk geen idee wat de gevolgen waren van haar gekakel. Puur een kwestie van bewustzijn.
Je kunt naar Amsterdam rijden met je gedachten ergens anders. Je bestuurt de auto mechanisch en ziet niets van de reis die je maakt.
Als je iets wil veranderen
Leidinggevenden die ‘iets’ willen veranderen moeten zich eerst bewust worden van hun positie van kijken en hun interpretaties/aannames die ze hebben over de organisatiewerkelijkheid die ze zien. Hoe vaak wordt er niet veranderd terwijl het probleem niet eens duidelijk is?
Het stellen van een diagnose van het probleem kan gewoon niet objectief gebeuren. Je kunt je wel bewust worden van de manier waarop je zelf kijkt. Wat vind je belangrijk, kijk je naar mensen, systemen, klanten, cultuur, financiën, marketing etc.
Mooi voorbeeld is de schrijver Kets de Vries die de cultuur van een organisatie direct koppelt aan de psyche van de manager. Als deze als kind geen driewielertje heeft gekregen dan kunnen bepaalde medewerkers het wel schudden.
Naast je eigen feiten en interpretaties is het essentieel dat je goed luistert naar wat anderen zien en zeggen.
Als je vanuit meerdere posities naar een problematische situatie kunt kijken dan liggen verrassend effectieve oplossingen soms voor het grijpen.
Veranderen of transformeren?
Veranderen is een nogal afgesleten woord. Tegenwoordig wordt gesproken over ‘vernieuwen’ of ‘transformeren’.
Transformeren heeft te maken met een plots andere manier waarop je de dingen ziet, voelt en doet.
Wat je ziet is trouwens altijd het verleden. Je weet wat een koffiekopje is en waar hij voor bedoeld omdat je dat ooit hebt geleerd en ervaren.
Veranderen doe je binnen dezelfde context. Je trekt de ene dag een blauwe broek aan en de volgende dag een zwarte. Alleen de kleur is veranderd. Veranderen binnen dezelfde context levert nooit echte oplossingen op.
Dat is ook de reden dat er voor dezelfde problemen steeds dezelfde oplossingen worden bedacht die het probleem vaak alleen maar groter maken. We hebben airbags en andere veiligheidsmaatregelen in auto’’s maar mensen gaan (onbewust) harder rijden omdat ze denken dat het veiliger is.
Je ziet wat je kent
Er wordt gezegd dat toen Columbus aan kwam varen de indianen op het strand de boot niet konden zien omdat hun hersenen geen referentie hadden voor het concept ‘schip’. Je kijkt dus niet met je ogen maar met je hersenen. Synapsen kunnen door oefening nieuwe verbindingen met elkaar vormen waarop er andere zienswijzen en nieuw gedrag mogelijk wordt. Dit vraagt wel een bewuste actie en doorzettingsvermogen.
Transformatie
Transformeren gaat zelden geleidelijk maar ineens komt dat nieuwe inzicht op. Je hebt er trouwens vaak wel een crisis voor nodig. Dan kun je plotsklaps tot een nieuw bewustzijn komen.
‘Ah, dat ontslag met die burn out is niet leuk geweest maar ik heb nu een nieuwe baan die beter is dan die baan hiervoor’, ik heb veel geleerd over wat ik wel/niet wil’.
We leiden de verkeerde managers op
Het is bedroevend om te zien met welke ouderwetse lesstof managers worden opgeleid. Veel van hetzelfde en dus blijven organisaties hopeloos achterlopen.
Er is toch niemand die het echt interessant vindt om het verschil aan te brengen
tussen een beoordelings-
We blijven het maar proberen en proberen…
Laten we gewoon een goed gesprek hebben met elkaar hoe ‘het’ gaat. Da’s leuker, interactiever, makkelijker en levert veel meer bruikbare informatie op. Bovendien willen klanten gewoon goede persoonlijke dienstverlening en service en dat heeft zelden te maken met de systemen die daarvoor zijn ontwikkeld. Wat heb ik aan een door de computer uitgespuugd verjaardagskaartje terwijl ze mij helemaal niet kennen?
De tijd en kosten die het vraagt om deze systemen te onderhouden zijn erg hoog. Hele stafafdelingen zijn hiermee dagelijks bezig. Je mag van mij gerust 80 competenties ontwikkelen benoemen maar het werkt gewoon niet..
Ik denk dat het allemaal veel simpeler kan.
Organisatieverandering
Organisaties veranderen niet, dat doen mensen.
Als je communicatie of cultuur wil veranderen zul je mensen op persoonsniveau moeten benaderen.
Het dna van een organisatie moet veranderen anders gebeurt er echt niets.
In mijn tijd bij diverse Arbodiensten werd er volop veranderd maar de manier van kijken, stijl van leidinggeven en vaak dezelfde leidinggevenden bleven dezelfde dingen doen en zeggen.
Het mooiste was de hype ‘cliënt intimacy’. Mijn collega en ik dachten dat ons management bedoelde dat we nu met de klant naar bed moesten. Na lang studeren kwamen we erachter dat er iets anders mee bedoeld werd. Onze flexibele en sprankelende dienstverlening werd echter door dezelfde managers om zeep geholpen door de introductie van strakke procedures bedoeld om de omzetontwikkeling te bewaken. Toen de klanten wegliepen moest de omzet natuurlijk wel dalen. Letterlijk ‘sturen op cijfers ‘ was de hoogste norm maar louter managen vanuit grafieken werkt niet. Je zult aan de slag moeten met mensen die je afdeling of team vormen. Dat is de ‘plek van moeite’ waar je moet zijn. Gewoon met en tussen je mensen.
Essentie van veranderen
Essentie van veranderen heeft volgens mij te maken met het bewustzijn in het NU houden waarbij je kijkt, voelt en afgestemd bent op jezelf. Waarna je gewoon doet wat de situatie vraagt.
Hier is kennis, plezier en visie voor nodig.
Bewustzijn is niet moeilijk maar een kwestie van opletten en niet teveel denken. Je telt feitelijk even tot tien en let op datgene wat er als eerste in je opkomt. Dit idee, beeld, gevoel of gedachte kan erg nieuw zijn en ontzettend praktisch. En ja dat heet dus gewoon werken met je intuïtie wat ook wel ‘tacit knowledge’ wordt genoemd. Uitgangspunt hierbij is dat alle kennis, oplossingen feitelijk al in jezelf zit.
Het mooie is dat wanneer je spreekt vanuit je hart-
Deze kracht zorgt ervoor dat je anderen inspireert en dat maakt dat er hele mooie dingen kunnen ontstaan.
Als je verandert vanuit je ego (=angst) dan wordt elk probleem een strijd en dat kost erg enorm veel energie. Verzet je nooit tegen feiten maar accepteer deze direct als een gegeven.
Ik weet eerlijk gezegd nog steeds geen antwoord op de vraag wat de essentie is van veranderen. Wat ik wel weet is dat hoe bewuster je bent je meer waarneemt en dat hier de ‘sleutel’ zit om te komen tot een succesvolle verandering.
Verander zelf en de wereld om je heen gaat mee.
Enkele tips:
- Blijf opletten en wakker
- Kijk vanuit verschillende perspectieven, luister goed naar anderen
- Werk met feiten en wees alert op aannames en interpretaties
- Stel eerst een goede diagnose, ‘jump’ niet naar een oplossing
- Neem de tijd om goed te kijken
- Luister naar je intuïtie en hou het plezierig
- Wees eerlijk en oprecht ook als dingen lastig zijn
- Blijf werken aan je persoonlijk ontwikkeling
- Geef problemen niet meer aandacht dan nodig, wat je aandacht geeft groeit
- Denk in mogelijkheden en niet in beperkingen
De Bewustzijnsfabriek is a registered trademark
Copyright De Bewustzijnsfabriek -
